Ojciec jest pierwszym autorytetem. Dziecko na początku swojego życia nie jest wyodrębnione od matki, czuje się jej częścią. Ojciec od początku naszego życia jest od dziecka odrębny, jest wielką figurą przy mamie. To kim jest nasz ojciec, ma dla nas ogromne znaczenie. Wpływ ojca w ogromnym stopniu determinuje nasze dzieciństwo. Dzieci to istoty, które wszystko słyszą i wiedzą, co się dzieje w rodzinie. Małe dzieci, o których dorośli często myślą, że nic nie rozumieją, obserwują i słuchają uważnie rozmów dorosłych. Kiedy dzieci mają kilka lat, dobrze pamiętają czego dotyczą rozmowy mamy, cioć i rodziny. Na pewno dobrze rozumieją emocje. Dziecko słucha, jak kobiety wyrażają się o ojcu, mężczyznach, ale słucha takich samych rozmów w wykonaniu mężczyzn. Dziecko dobrze rozumie, czy ojciec mówi o kimś z szacunkiem i akceptacją, czy z ironią i rezerwą, czy ojciec dobrze sobie radzi w pracy, z żoną, z ludźmi.
Wielu ojców ma poczucie, że ich rodzicielstwo jest dla nich bardzo trudne. Rodzicielstwo jest dla nich dużym wysiłkiem i przynosi dużo rozczarowań.
I hipoteza
Przyczyną tego, że ojcowie są tak niezadowoleni ze swojego funkcjonowania w roli ojca, jest obserwacja faktu, że ojcowie z różnych przyczyn są nieobecni w procesie wychowania dzieci.
II hipoteza
Trudne relacje między ojcami a dziećmi przenoszą się z pokolenia na pokolenie, ponieważ nie są rozwiązywane. Powoduje to, że każde następne pokolenie ma tych trudności więcej. Można pracować na warsztacie terapeutycznym z trudnościami, które się wydarzyły w historii rodziny. Rezultatem tej pracy może być poprawa relacji między ojcami a dziećmi. Poprawa relacji między ojcami a dziećmi nie pojawi się, bez uświadomienia sobie przyczyny trudności w relacjach.
Przykład I
Kobieta zaszła w ciążę z mężczyzną, który nadużywał alkoholu. Nie zdecydowała się wyjść za ojca dziecka za mąż, wstydziła się mieć takiego męża. W czasie ciąży poślubiła innego mężczyznę, dzięki czemu uniknęła kłopotliwych pytań członków rodziny. Chłopiec miał bardzo dobrą relację ze swoim ojczymem. Dorastając przeżywał różne okresy izolacji. Akceptująca postawa ojczyma i dziadka zaowocowała tym, że chłopiec przeszedł przed okres dorastania, okresy izolacji od ludzi, podjął pracę, wszedł w relację z kobietą, stworzył własną rodzinę. W tym przypadku pomogło to, że matka podjęła terapię indywidualną, w toku której przepracowała wiele traum rodowych związanych z partnerstwa i rodzicielstwem w swoim rodzie. Matka przepracowała wiele tematów, gdzie odczuwała lęk, wstyd oraz długo zalegającą złość do biologicznego ojca swojego syna.
Przykład II
Na terapię zgłosiła się młoda kobieta, od około roku czuła się bardzo zagubiona, 6 miesięcy przed zgłoszeniem na terapię przestała pracować zawodowo. Rodzice rozwiedli się, kiedy kobieta miała 5 lat. Kobieta była najmłodszą z rodzeństwa. Po rozwodzie matka dobrze funkcjonowała zawodowo. Ojciec ledwo wiązał koniec z końcem, był też karany, czego rodzina się bardzo wstydziła. Kobieta wzięła udział w terapii rodzinnej. Rodzina matki radziła sobie finansowo i wspierała edukację, wykształcenie dzieci. Ojciec pochodził z rodziny, gdzie brakowało pieniędzy. Ojciec przez cały okres młodości pomagał swoim rodzicom i rodzeństwu, żeby rodzina mogła przetrwać finansowo. Był też osobą nadużywającą alkoholu. Kobieta bardzo wstydziła się własnego ojca, miała do niego dużo złości. Wszystkie dzieci były wrogo nastawione do ojca. Wynikało to z nieobecności ojca w życiu rodziny, a także żalu matki, że cały trud wychowania dzieci spadł na nią.
Ojciec chętnie przyszedł na terapię rodzinną i uczestniczył w pojedynczych sesjach. Jednym z celów terapeutycznych było nawiązanie kontaktu kobiety z ojcem, urealnienie obrazu ojca, pogłębienie wiedzy na temat rodziny pochodzenia ojca. Zagubienie kobiety było związane z tym, że nie miała żadnej wiedzy na temat rodziny ojca, co się w niej działo, kto żyje, kto przynależy do rodziny. W trakcie terapii kobieta podjęła pracę zawodową, później weszła w związek partnerski z mężczyzną nadużywającym alkoholu. Ten fakt również przemawiał za tym, żeby klientka nawiązała relację z ojcem, takim jak on jest. Wkrótce rodzina zezłościła się na ojca i wcześniej zakończyła terapię.
Rodzina nie była gotowa na ponowne przyjęcie ojca do systemu, jego miejsce, pozycję w rodzinie zajął najstarszy syn, który pełnił rolę opiekuna, mentora.
Jest to przykład terapii, gdzie rekonstrukcja rodziny, włączenie ojca do rodziny udało się tylko częściowo.
Jak relacja między ojcem a dzieckiem wpływa na sukces w pracy?
Przez stulecia ojcowie podejmowali decyzje dotyczące tego, jak żyła rodzina, kto był w rodzinie kształcony, kto był wynagradzany i wspomagany przez rodzinę, czy ten kto dobrze gospodarował i przysparzał majątku, czy też ten kto sobie nie radził w życiu. Trudno się za tym dziwić, że część ojców uważa, że wybór drogi życiowej zawodowej dzieci wciąż zależy od nich. W terapii często można zobaczyć, że kiedy ojciec pobłogosławi i uzna prace zawodową dziecka, to ta praca przebiega dużo lepiej. Akceptacja ojca to proces, który zachodzi na dużo głębszym poziomie niż sobie wyobrażamy.
Ojciec a status dziecka
Ojciec nadaje nazwisko dziecko i decyduje w dużej mierze o pozycji społecznej rodziny. Historia zna liczne wypadki, krwawych sporów pomiędzy dziećmi poczętymi z legalnego związku a dziećmi z tzw. nieprawego łoża. Również dziś możemy zaobserwować, że jeśli dzieci z różnych związków dowiadują się o swoim wzajemnym istnieniu, to niektóre z tych dzieci stają się dużo bardziej stabilne.
Jakie historie rodowe stoją za tym, że ojcowie mają trudności w relacjach z własnymi dziećmi?
Często te dzieci reprezentują kogoś, kto w rodzinie był wykluczony z powodu własnej agresji, niedojrzałości, innej religii, obcego pochodzenia, innej tożsamości seksualnej, był wykluczony, ponieważ nie był biologicznym ojcem dziecka. Niektóre rodziny nie poradziły sobie z żałobą po śmierci członka rodziny.
Przykład:
Nastolatka była w koalicji z matką, walczyła przeciwko ojcu. Na głębszym poziomie bała się agresji matki. Agresja ojca była dla niej łatwiejsza, lepiej sobie z nią radziła. Natomiast agresja matki była chłodna, matka wycofywała się z kontaktu. Z chłodną formą agresji dziewczyna radziła sobie gorzej. Aby pomóc przetrwać rodzicom w małżeństwie, młoda kobieta rezygnowała z nauki, miała dużo objawów zdrowotnych, nie mogła utrzymać się w pracy zawodowej. Jest to również przykład sytuacji, w której dziecko poświęca swoją niezależność i przyszłość po to, aby małżeństwo rodziców mogło przetrwać.
Parentyfikacja
Jeśli problemy w rodzinie nie są rozwiązywane, to dzieci wchodzą w rolę dorosłych osób. Proces ten nazywamy parentyfikacją. Nieobecność ojca w rodzinie albo trudna relacja z ojcem jest w dużym stopniu przyczyną zjawiska parentyfikacji w rodzinie.
Parentyfikacja jest to fachowe określenie na zamienię ról w rodzinach. Dziecko jest zobowiązywane milcząco albo w sposób jawny do tego, aby być do dyspozycji dla jednego albo obydwojga rodziców. Nie chodzi tu o konkretną pomoc np. robienie zakupów. Chodzi o przejęcie centralnych ról w rodzinie. Dziecko jest delegowane, żeby się zachowywać jak ojciec, matka albo partner rodzica, jako mediator, dostawca, pośrednik, ten który realizuje marzenia życiowe oraz zawodowe rodziców. Dziecko może być też delegowane do tego, aby samotnemu rodzicowi zastąpić partnera, przejąć rolę prawnika, sędziego, tego, który łagodzi konflikty między rodzicami.
Parentyfikacja przedmiotowa:
- Przedmiotowe używanie dziecka do wychowania i opieki nad młodszym rodzeństwem.
- Do pielęgnacji starszych (schorowanych) członków rodziny.
- Do opieki nad chorymi psychicznie członkami rodziny.
Parentyfikacja emocjonalna:
- Dzieci albo młodzież staje się psychologami, doradcami, partnerami jednego z rodziców.
- Pełnią rolę mediatora, powiernika w konfliktach.
- W niektórych rodzinach jest wymagane, by dziecko opowiedział się po stronie jednego z rodziców, a przeciwko drugiemu.
Opisywane zjawiska nie zachodzą tylko w momentach krytycznych, jak rozwód, separacja, ale są elementami codziennego życia rodziny.
To zaburzenie relacji dziecko rodzic polega na tym, że zadania życiowe rodzica są przeniesione na dziecko. Zacierają się granice wewnątrz systemu rodzinnego. Nie wiadomo do końca kto jest rodzicem, kto jest dzieckiem, kto jest starszy, kto młodszy, kto podejmuje decyzje w rodzinie.
Parentyfikacja występuje dużo częściej, gdy rodzic mieszka na terenie kraju objętego wojną. Gdy rodzic mieszka np. na Ukrainie, a dziecko poza granicami kraju, to dorosłe dziecko staje się często opiekunem tego rodzica. Dziecko dba o zaspokojenie potrzeb materialnych, emocjonalnych,
bezpieczeństwo rodzica.
To niektóre z dynamik, które występują między ojcami a dziećmi. Zapraszamy na warsztat w celu pogłębienia wiedzy, ale głównie doświadczeń na ten temat.
